شما اینجا هستید:   مفاهیم کاربردی > دانستنی‌ها > ذرات معلق هوا
 
کمينه

ذرات معلق هوا

ذرات معلق هوا (PM) اصطلاحی است که برای توصیف ذرات جامد و مایع پراکنده شده در هوا استفاده می گردد که بزرگتر از مولکول های مجزا (مولکول هایی با قطر تقریباً 1 nm) و کوچکتر از 500 µm می باشند. ذرات معلق هم از نظر جنس و هم از نظر سایز بسیار متنوع هستند ولی با توجه به اندازه آنها به سه نوع ذرات درشت (coarse particles) یا PM10 ذرات ریز(fine particles) یا PM2.5 و ذرات بسیار ریز (ultra fine particles) یا PM0.1 تقسیم می شوند.

ذرات معلق کمتر از دو و نیم میکرون PM2.5:

این ذرات دارای قطر دو و نیم میکرون و یا کمتر می باشند که تقریبا 1.30 قطر موی انسان است و به ذرات ریز (fine) نیز شناخته می شوند. ترکیب شیمیایی ذرات بستگی به محل، زمان و آب و هوا متفاوت بوده و منابع انتشار آن شامل انواع فعالیت های احتراقی (وسایل نقلیه موتوری، نیروگاهی، سوزاندن چوب، و غیره) و فرایندهای صنعتی خاص می باشد. این نوع آلودگی ذرات هم به طور مستقیم ساطع شده و هم به شکل آلاینده ثانویه در جو شکل می گیرد. سولفات ها و نیترات ها در این گروه قرار دارند.

مطالعات بهداشتی، ارتباط معنی داری بین قرار گرفتن در معرض ذرات ریز و مرگ زودرس ناشی از بیماری های قلبی و ریوی نشان داده اند. ذرات ریز می تواند بیماری های قلب و ریه را تشدید و به اثرات مانند ارتباط داده شده است: علائم قلبی و عروقی. آریتمی های قلبی. حملات قلبی. علائم تنفسی. حملات آسم. و برونشیت. این اثرات می تواند در افزایش پذیرش بیمارستانی، اتاق اورژانس، غیبت از مدرسه یا محل کار، و روز فعالیت است منجر به محدودیت. افرادی که ممکن است به خصوص به قرار گرفتن در معرض ذرات ریز حساس شامل افراد مبتلا به بیماری ای قلبی و ریوی، سالمندان، و کودکان است.

ذرات معلق بسیار ریز PM0.1:

این گروه شامل ذرات معلق با قطر یک دهم میکرون و یا کمتر بوده و بیشترین تعداد ذرات در همین گروه قرار دارد. این ذرات از نظر سطح، غالب ترین ذرات معلق هوا هستند ولی سهم اندکی در میزان جرم کلی ذرات معلق هوا دارند. این ذرات بطور عمده از احتراق ناشی شده و در مرحله دوم بعنوان ذرات ثانویه از تبدیل گاز به ذره ایجاد می شوند. این ذرات ذاتاً ناپایدار بوده و از طریق انعقاد و فشردگی به ذرات بزرگتر تبدیل می شوند. سولفات ها و نیترات ها از جمله ترکیبات غالب در این گروه می باشند.

ذرات معلق بسیار ریز به قسمت های تحتانی سیستم تنفسی و داخل آلوئول های ریه نفوذ می کند و سبب اثرات قلبی و ریوی متعددی می شود.

دی اکسید نیتروژن NO2:

این گاز به رنگ قهوه‌ای سرخ‌فام است و بویی بسیار تند و زننده دارد. دی‌اکسید نیتروژن از مهمترین آلاینده‌های هوا به شمار می رود. هر سال میلیون‌ها تن از این گاز در اثر فعالیت‌های انسانی به ویژه مصرف سوخت‌های فسیلی تولید می‌شود. دی‌اکسید نیتروژن در ترکیب با هوای مرطوب تولید اسید نیتریک می‌کند که موجب پوسیدگی شدید فلزات می‌شود. همچنین در غلظت‌های بالا باعث ایجاد مه‌دود شده و میدان دید را به شدت کاهش می‌دهد و بر رشد گیاهان اثر منفی شدید دارد. این گاز از اثر گلخانه‌ای نیز برخوردار است. منابع تولید این آلاینده سوختن بنزين، گاز طبيعي، زغال سنگ، نفت و نيز در نيروگاه ها در حرارت هاي بالا می باشد.

اثرات

  • ايجاد سوزش در ريه ها
  • كاهش ميزان مقاومت سيستم تنفسي
  • توليد ازن
  • تولید باران هاي اسيدی
  • توليد مه – دود فتوشيميايي

دی اکسید گوگرد SO2:

دی اکسید گوگرد گازی است بی رنگ و غیر قابل انفجار که بویی خفه کننده دارد و تقریبا دو برابر هوا وزن دارد و یکی از آلاینده های هوا محسوب می شود و همچنین تخمین زده می شود که به طور متوسط 2 تا 4 روز در هوا باقی بماند. بیش از 80 درصد اکسیدهای گوگرد به دست بشر در جریان احتراق سوخت های فسیلی از منابع ثابت آلوده کننده، تولید می شود. از این مقدار سهم نیروگاه های تولید برق 85 درصد و سهم خودروها تنها 2 درصد است.پالایشگاه های نفت، صنایع مس، کاغذ سازی و کارخانه های سیمان نیز از جمله منابع غیر احتراقی تولید اکسیدهای گوگرد به شمار می روند.

اثرات

  • نارسايي هاي تنفسي
  • كاهش سيستم دفاعي ريه ها
  • تشديد بيماريهاي قلبي و ريوي
  • تخريب محصولات , گياهان و برگ درختان
  • يكي از عوامل باران هاي اسيدي

ازن O3:

گاز ازن از ترکیب سه اتم اکسیژن ایجاد می شود و یک اکسید کننده قوی می باشد. ازن در سطح زمین و یا ازن بد که به عنوان آلاینده از آن یاد می شود، یکی از آلاینده های ثانویه بوده و به طور مستقیم در هوا منتشر نمی شود بلکه توسط واکنش های شیمیایی بین اکسیدهای نیتروژن (NOx) و ترکیبات آلی فرار (VOC) در حضور نور خورشید ایجاد می گردد. گازهای خروجی از تاسیسات صنعتی و برق، اگزوز موتور خودرو، بخارات بنزین و حلال های شیمیایی برخی از منابع اصلی تولید NOx و VOC می باشند. ازن در محیط های بسته بوسیله تمیز کننده های هوا، لامپ های UV، ماشین های فتوکپی و پرینترهای لیزری ایجاد می گردد.

اثرات

  • از بين رفتن بافت ريه ها و كاهش عملكرد آن
  • درد قفسه سينه و سرفه
  • حملات آسمي
  • كاهش بازدهي محصولات كشاورزي
  • از بين رفتن جنگلها
  • در تشکيل مه-دود فتوشيميايي
  • آسيب به مواد لاستيکي و پلاستيکي

آرسنیک (As):

آرسنیک جزء فلزات سنگین بوده و ترکیبات آن بیشتر به عنوان علف کش، حشره کش و در ساخت آلیاژهای مختلف استفاده می شود. مواجهه با آرسنیک در انسان از طریق پوست و بیشتر از طریق تماس شغلی با این عنصر صورت می گیرد.

استنشاق بخارات و غبارات آرسنیک در غلظت های بالا در کارگران باعث ایجاد عوارض گوارشی مانند تهوع ، اسهال، شکم درد و همچنین اختلال در سیستم عصبی می گردد. استنشاق آرسنیک معدنی در انسان باعث ایجاد عوارضی مانند سوزش پوست ، درماتیت و التهاب حلق می باشد. اهمیت آرسنیک بدلیل اختلال در سنتز DNA و RNA می باشد. افزایش موارد تولد کودکان استثنایی، تولدهای با وزن کم، تولد کودکان ناهنجار و مرگ در اثر ترکیبات آرسنیک مشاهده شده است. آرسنیک ورودی به بدن مادر، جنین را در معرض این آلاینده قرا ر می دهد.

وانادیوم :(V)

فلزی است خاکستری رنگ، بسیار سخت و نشکن. این فلز در صنایع به منظور ساخت فولاد خالص، در صنعت شیمی به عنوان کاتالیزور، در سرامیک سازی به عنوان رنگ و در عکاسی و در پزشکی کاربرد دارد. این فلز در ساختمان بدنه اتومبیل، تهیه زره های فولادی ، گلوله های خمپاره، فولاد بدنه هواپیما، تهیه جوهر گوگرد و رنگ استفاده می شود.

اثرات بهداشتی وانادیوم وابسته به حالت اکسیداسیون آن است. عنصر وانادیوم در اثر جوشکاری تبدیل به پنتااکسیدوانادیوم می شود که این فرم وانادیوم سمی تر از عنصر آن است. مواجهه با غبارات پنتا اکسید وانادیوم باعث ایجاد عوارض حاد و مزمنی مانند سوزش چشم، پوست، دستگاه تنفس فوقانی و التهابات نای و نایژه ، برونشیت مزمن، تغیر رنگ زبان (سیاه مایل به سبز)، تنگی نفس و افزایش ضربان قلب می گردد.

منگنز :(Mn)

معمولاً فلزی شکننده و غیر قابل انعطاف می باشد. اما وقتی منگنز با آهن و فولاد، آلومینیوم و سایر فلزات غیر آهنی تشکیل آلیاژ می دهد، باعث بهبود خواص فیزیکی آلیاژ می گردد. مصرف عمده این فلز در صنایع نورد کردن فولاد، تولید آلیاژ و به عنوان افزودنی در بنزین برای افزایش رتبه اکتان آن است.

منگنز سومین عنصر شیمیایی از لحاظ سمی بودن می باشد. یعنی از طرفی مقدار اندک منگنز برای بقای انسان مورد نیاز است و از طرف دیگر زمانی که غلظت آن از حد معمول خود تجاوز کرده، برای انسان بسیار سمی است.

منگنزی که از طریق آب و غذا وارد بدن انسان می شود بیشتر از منابعی مانند مصرف چای، اسفناج، گیاهان دارویی، برنج، سویا، تخم مرغ، آجیل، روغن زیتون و لوبیای سبز جذب شده و توسط گردش خون وارد کبد، کلیه، پانکراس و غدد درون ریز می شود. اگر غلظت این ماده از حد مورد نیاز بدن انسان بیشتر باشد باعث ایجاد عوارض نامطلوبی در بدن شده که مهم ترین این عوارض مربوط به دستگاه تنفس و مغز است. علائم مزمن مسمومیت با منگنز شامل توهم، فراموشی، آسیب های عصبی، بیماری پارکینسون، برونشیت و اکثراً آسیب سیستم عصبی مرکزی می باشد .از دیگر علائم مسمومیت با این فلز عبارت است از ضعف، احساس خواب آلودگی، کسالت ، مشکلات روحی، گرفتگی عضلات، تغییرات رفتاری.

سرب (Pb):

یکی از فلزات سنگین بوده و میزان کاربرد آن در مصارف جهانی بعد از آهن، مس، آلومینیوم و روی قرار دارد. احتراق سوخت‌هاي موتوري كه شامل افزودني‌هاي آلكيل سرب باشند بعنوان مهمترين منبع انتشار سرب به جو به شمار مي‌آيند. 80 الي 90 درصد از سرب موجود در محيط، حاصل از احتراق بنزين سربدار است. بسته به تعداد وسايل نقليه موتوري و راندمان برنامه‌هاي كاهش ميزان سرب بنزين، درجة آلودگي حاصل از اين عناصر از يك كشور به كشور ديگر متفاوت است. پس از حذف بنزین حاوی سرب در ایران، میزان سرب هوا کاهش بسیار چشمگیری داشته است.

تعدادي از فعاليت هاي صنعتي همانند توليد آهن و فولاد، ذوب مس و احتراق ذغال بايد بعنوان منابع انتشار سرب به جو در نظر گرفته شوند. وجود لوله‌هاي سربي آب و رنگ‌هاي سرب‌دار در خانه‌هاي قديمي را نيز مي‌توان بعنوان منابعي كه فرد را در معرض سرب قرار مي دهند، محسوب نمود.

اثرات

  • اختلال بیوسنتز هموگلوبین و کم خونی
  • افزایش فشارخون
  • آسیب کلیه
  • سقط جنین و نارسی نوزاد
  • اختلال سیستم عصبی
  • آسیب مغز
  • ناباروری مردان
  • کاهش قدرت یادگیری در بچه ها
  • اختلالات رفتاری در بچه ها مانند پرخاشگری و بیش فعالی
  • سرب از راه جفت وارد بدن جنین می شود. به همین علت، سرب باعث آسیب جدی سیستم عصبی و مغز جنین می شود.

كادميم (Cd):

كادميم معمولاً بهمراه روي در طبيعت يافت مي‌شود و نسبت آن معمولاً 1:100 يا 1:1000 است. كادميم بعنوان محصول جانبي پالايش روي مي‌باشد. در سنگ‌هاي معدني خاصي از روي غلظت كادميم ممكن است به حدود 5 درصد برسد، بنابر اين 95 درصد از كادميم اوليه از توليد روي بدست مي‌آيد.

اثرات زيانبار و حاد بر دستگاه تنفسي بر اثر استنشاق غلظت 1 mg/m3 از كادميم بوجود مي‌ايد و اثرات مزمن بر اين دستگاه بر اثر تماس با غلظت 20 در مدت 20 سال حاصل مي‌شود. در تماس‌هاي طولاني مدت با غلظت‌هاي پايين كادميم اثرات زيانباري بر ارگانيسم بدن مشاهده مي‌گردد بطوريكه وقتي غلظت مرطوب بر ديوارة كليه حدود 200 باشد اختلال در سيستم بوجود مي‌آيد. شيوع بيماري در بين 10 درصد جمعيت افراد مي‌تواند فقط بعلت ورود 50 كادميم به ازاء يك متر مكعب هوا قرار گيرد اتفاق مي‌افتد. تجمع كادميم در كليه باعث دفع زياد پروتئين هاي با مولكول كوچك مي‌شود.

آژانس بين‌المللي تحقيقات سرطاني (LARC) كادميم را در گروه B2 سرطان‌زا قرار داده است. مشاهدات زيادي كه نشان دهندة خاصيت سرطان‌زايي كادميم در حيوانات باشد وجود دارد. همچنين مرگ و مير بر اثر سرطان‌ پروستات كه عامل آن كادميم مي‌باشد نيز مشاهده شده است. مطالعاتي در مورد اثرات كادميم بر ريه و شش نيز صورت گرفته است و مشخص گرديده كارگراني كه در كارخانجات توليد كادميم در تماس مستقيم با آن مي‌باشند مبتلا به سرطان ريه مي‌شوند.

نیکل (Ni):

نیکل در سطح زمين به نسبت 75 میلی گرم در هر كيلوگرم يافت مي‌شود. در مقالات متعددي اثرات دارويي و بيولوژيكي نيكل و تركيبات آن منتشر شده است كه بعنوان مثال مي‌توان از حساسيت پوستي، آسم در كارگران معادن و همچنين سوزش مخاطي مشاهده شده در افراد نامبرد. واكنش‌هاي حساسيت‌زاي پوستي نيز نسبت به نيكل در كارگران معدن و افراد عادي گزارش شده است. مشاهدات زيادي وجود دارد كه نشان مي‌دهد نيكل يك عامل آلرژي‌زا در زنان مي‌باشد. 1 تا 2 درصد مردان و 8 تا 11 درصد زنان به تست زخم پذيري پوستي از سولفات نيكل جواب مثبت نشان داده اند.

سرطان‌هايي كه بر اثر تماس در كارگران معادن مشاهده شده است عبارتند از سرطان‌هاي حنجره و لوزالمعده. هر چند يافتن رابطه بين ميزان نيكل در فضا و ابتلا به بيماري‌ها، مشكل است ولي گزارش‌هايي از ابتلا به سرطان ريه در كارگران بخش استخراج معادن و واحدهاي الكتروليت پالايش نيكل مشاهده شده است.

ترکیبات آلی فرار:

ترکیبات آلی فرار (VOCs) ترکیبات شیمیایی آلی هستند که در دمای اتاق دارای فشار بخار بالایی هستند. این فشار بخار بالا که به دلیل پایین بودن نقطه جوش این مواد است موجب می شود که تعداد مولکول های قابل توجهی از این مواد در اثر فرایند تبخیر و یا تصعید به حالت گاز درآمده و در هوای اطراف منتشر شوند. به عنوان مثال میتوان به فرمالدهید که دارای نقطه جوش منفی 19 درجه سلسیوس می باشد اشاره نمود. این ماده به آرامی از ترکیب رنگ ها جدا شده و در هوا منتشر می شود.

ترکیبات آلی فرار، ترکیباتی بسیار متنوع و در همه جا پراکنده می باشند. برخی از انواع این ترکیبات به صورت طبیعی یافت می شوندو برخی دیگر نیز به دست انسان ایجاد شده اند. بسیاری از عطرها و مواد بودار از ترکیبات آلی فرار تشکیل شده اند. این مواد نقش مهمی را در برقراری ارتباط بین گیاهان بر عهده دارند. تعدادی از این ترکیبات برای سلامتی انسان و یا محیط زیست مضر می باشند. مواد آلی فرار مضر ممکن است سمی نباشند ولی در طولانی مدت اثرات مخرب بر سلامتی انسان و محیط زیست داشته باشند. با توجه به اینکه غلظت این مواد در هوا بسیار کم می باشد لذا تحقیقات بر روی این مواد به دشواری صورت می گیرد. از مهمترین ترکیبات آلی فرار می توان به بنزن، اتیل بنزن، تولوئن و زایلن اشاره نمود که در ادامه به توضیح آن ها پرداخته می شود.

بنزن:

بنزن مايعي بي‌رنگ و قابل اشتعال و خوش بو مي‌باشد. بنزن به دليل استفاده زياد در صنايع جزء 20 محصول شيميايي عمده در جهان بحساب مي‌آيد. بنزن در بسياري از صنايع نظیرتوليد استايرن، ساخت پلاستيك و نايلون و لاستيك، فيبرهاي مصنوعي، رزين‌هاي مختلف، رنگ، معرف، دارو، حشره‌كش‌ها، چسب، حلال، مواد منفجره، جوهر، براق كننده‌ها و روان كننده‌ها و همینطور به منظور افزايش بهسوزي در سوخت خودروها مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

منابع انتشار بنزن احتراق درخودروها، گاز خروجي از اگزوز وسايل نقليه، تبخير بنزن در پمپ بنزين‌ها و سوختن نفت و گاز، غلظت بنزن را در هوا افزایش داده و نشت، دفن و انهدام محصولات حاوي بنزن و تخليه فاضلاب صنعتي عامل انتشار بنزن به آبهاي زيرزميني و خاك مي‌باشد. دخانيات و دود ناشي از سوختن تنباكو عامل انتشار بنزن در محيط‌هاي بسته مي‌باشد.

اثرات

  • اثرات حاد: خواب آلودگي، سرگيجه، سردرد، بيهوشي و رعشه، تهوع، تشنج، بي‌خوابي، تحريك معده و افزايش ضربان قلب و اغما
  • اثرات مزمن: اختلالات خوني، تأثيرات مخرب بر روي بافت‌هاي سازندة سلول‌هاي خون خصوصاً سلول هاي مغز استخوان، كم خوني، كاهش گلبول‌هاي سفيد خون و آنتي بادي‌ها و كاهش سيستم ايمني بدن در مواجهه با بيماري ها
  • سرطانزایی: آژانس حفاظت محيط زيست آمريکا (EPA)، بنزن را در گروه A مواد سرطان زا طبقه‌بندي نموده است.

اتيل بنزن:

اتيل بنزن مايعي بي‌رنگ و قابل اشتعال مي‌باشد كه بويي مشابه بنزين دارد. اتيل بنزن در دماي اتاق تبخير شده و به راحتي مي‌سوزد و بيشتر در حالت مه دود در هوا موجود است. منبع اصلي توليد اتيل بنزن زغال سنگ ونفت خام مي‌باشد. انتشار اتيل بنزن در شهرهاي بزرگ و مراكز صنعتي بيشتر در اثر سوختن نفت و گاز و زغال سنگ و دفع اتيل بنزن در ضايعات برخي از كارخانجات صورت مي‌گيرد. عامل عمده انتشار اتيل بنزن، منابع متحرك و سوخت خودروها مي‌باشند و در فعاليت‌هاي صنعتي اتيل بنزن به عنوان ماده خام ، مكمل و يا حلال استفاده مي‌گردد.

اتيل بنزن در صنايع آبكاري، چاپ و رنگ ، لعاب كاري، كاغذ ، لاستيك، صنايع چوب و براق كننده‌ها به عنوان حلال مورد استفاده قرار مي‌گيرد. همچنين در فرش بافي، رنگ سازي، براق‌كننده‌ها و آفت‌كش‌ها، مواد شوينده و پاك كننده، فرش و موكت ، لاستيك سازي ، صنايع چوب و در سوخت‌هاي مختلف از موارد دیگر استفاده اتیل بنزن می باشد.

اثرات

  • اثرات حاد: بيشترين تأثيرات حاد ناشي از تنفس كوتاه مدت بخارات اتيل بنزن شامل چشم درد، گلودرد، سوزش مجاري تنفسي، احساس تنگي قفسه سينه، اختلالات عصبي، سرگيجه، بيهوشي، خواب آلودگي، خستگي، اختلال در تحرك مي‌باشد. تماس پوستي با اتيل بنزن باعث سوزش و سرخي، تاول و تورم‌هاي پوستي ‌شود. بيشتر اين عوارض پس از قطع تماس از بين مي‌رود ولي تماس مستمر باعث ايجاد اثرات شديد و مزمن مي‌گردد.
  • اثرات مزمن: اين اثرات ناشي از تأثير بلند مدت اتيل بنزن در غلظت‌هاي بالا بويژه سيستم گردش خون انسان ها مشاهده شده است و آزمايشات انجام شده بر روي حيوانات مشكلات كبد و كليه و خون و سيستم عصبي را نشان مي‌دهد از ديگر عوارض ناشي از اتيل بنزن، تورم و خشكي پوست، سردرد، خستگي و چشم درد مي‌باشد.

تولوئن:

تولوئن با فرمول مايعي شفاف و بي‌رنگ ، قابل اشتعال و خوش بو مي‌باشد. تولوئن به طور گسترده ای به عنوان یک ماده خام صنعتی و به عنوان حلال استفاده می شود. این ماده در صنايع توليد پلاستيك ، شيشه نوشابه ، داروسازي، جوهر و وسايل آرايشي ، رنگ ساختمان ، دخانيات، چسب، مواد شوينده و پاك كننده، آبكاري و لاك بكار مي‌رود. تولوئن همچنین به منظور افزايش عدد اكتان و به عنوان ماده مكمل به بنزين اضافه مي‌شود.

تولوئن بطور طبيعي در نفت خام و درخت تولوئول يافت مي‌شود . تولوئن در فرآيند توليد بنزين و سوخت‌هاي ديگر از نفت خام و همچنين در توليد كك از زغال سنگ و بعنوان يك محصول جانبي هنگام توليد استايرن، توليد مي‌شود. منابع متحرك، سوخت خودروها و جايگاههاي سوختگيري عامل انتشار تولوئن می باشد. فعاليت‌هاي صنعتي شامل پروسه توليد، مصرف و دفع مواد زايد كه در اين صنايع تولوئن به عنوان ماده خام و مكمل و يا حلال استفاده مي‌گردد، همچنين محيط‌هاي اداري، تجاري و خانگي كه در آنها تولوئن استفاده مي‌شود، عامل انتشار تولوئن بويژه در محيط‌هاي بسته مي‌باشند.

اثرات

اثرات حاد: بيشترين تأثيرات تولوئن بر روي سيستم عصبي مركزي مغز انسان و حيوانات مي‌باشد. تولوئن بوسيله اختلال در سيستم تنفسي باعث آريتمي قلبي شده و حتي اين عارضه باعث مرگ مي‌شود. بطور كلي اكثر عوارض ناشي ازتماس با تولوئن مانند بي‌خوابي،‌ سرگيجه در اثر قطع تماس از بين مي‌رود ولي تماس مستمر باعث ايجاد اختلالات دائمي می‌گردد.

اثرات مزمن: عوارض مزمن و شديد ناشي از تأثير تولوئن در غلظت بالا بويژه بر روي سيستم عصبي شامل خواب آلودگي، ناهماهنگي حركتي و بيهوشي، كوچك شدن مغز، اختلالات التهابي و اختلال در حركت چشم و تأثير بر سرعت عمل ، شنيدن، ديدن و رفتارهاي عصبي، همچنين ايجاد عوارضي چون سوزش مجراي تنفسي و چشم، گلودرد ، سردرد، سرگيجه و بي‌خوابي و بروز اختلال در کبد، کلیه و ریه ‌می باشد.

زايلن:

زايلن با فرمول مايعي بي‌رنگ، فرار، قابل اشتعال و خوش بو است که به دي متيل بنزن نيز معروف مي‌باشد که بسته به محل قرار گرفتن گروه های متیل روی حلقه بنزن، به نام های متازايلن، پارازايلن و اورتوزايلن شناخته می شوند.

زايلن يكي از 30 تركيب شيميايي است كه بصورت انبوه توليد مي‌شود و در صنايع توليد لاستيك، رنگ، چسب، جلادهنده، روان‌كننده و جوهر، ‌آبكاري، چرم و كاغذ، مواد شوينده و پاك كننده و انواع سوخت‌ها از تركيبات زايلن استفاده شده و به عنوان مكمل همراه بنزن به بنزين اضافه مي‌شود. ايزومرهاي زايلن به عنوان حلال‌هاي صنعتي و در واكنش‌هاي سنتزي به عنوان واسطه استفاده مي‌شوند .منابع متحرك، انواع سوخت و جايگاههاي عرضه سوخت‌، آتش‌سوزي در جنگل‌ها و نشت نفت به اقيانوس‌ها از عوامل انتشار زايلن می باشند.

اثرات

  • اثرات حاد: بطور كلي عوارض حاد ناشي از تماس با زايلن شامل تأثير روي سيستم عصبي، سردرد ، خستگي ، كسالت ،‌تهوع، نفخ، سوزش چشم، بيني، گلو، اختلال در تعادل و تأخير در عكس‌العمل به محرك‌هاي بصري، سرخي و تورم پوست، بروز مشكل در تنفس و عملكرد ضعيف ريه‌ها، احساس افزايش دماي بدن، ترشح بزاق، رعشه، سرگيجه و عوارض قلبي، ناراحتي‌هاي معده، كليه و كبد مي‌باشد.
  • اثرات مزمن: بيشتر نتايج از عوارض زایلن بر روي كارگران شاغل در صنايع توليد و استفاده از زايلن بدست آمده است كه اين عوارض شامل خستگي چشم، بيني، گلو و پوست ، تورم پوستي و اختلالات عصبي، كليوي و كبدي مي‌باشد.

هیدروکربن های آروماتیک چندحلقه‌ای( Polycyclic aromatic hydrocarbons) که به طور مختصر با PAHs نیز نشان داده می‌شوند، ترکیباتی شامل دو یا چند حلقه ای آروماتیک بهم جوش خورده هستند که به صورت ایزومرهای مختلفی وجود دارند و معمولاً بصورت خالص جامداتی بی رنگ تا سفید یا زرد کم رنگ هستند. این ترکیبات در محیط اغلب به صورت مخلوط های پیچیده حضور دارند و به صورت منفرد دیده نمی شوند.

منابع انتشار آن ها، حوادث طبیعی از قبیل آتش سوزی جنگل ها، فعالیت های آتشفشانی، دودکش های صنعتی، اگزوز اتومبیل ها، زباله سوزها و وسایل گرم کننده خانگی، آلودگی ناشی از منابع نفتی از قبیل ترکیدگی لوله های نفتی، پوسیدگی تانکرها، نشت مخازن سطحی و یا حتی زیرزمینی و اتفاقات متعدد دیگری که اغلب در تولید و انتقال مواد نفتی و همینطور نفوذ نفت از مخازن زیرزمینی نفت و گاز به سطوح فوقانی و احتراق ناقص ترکیبات حاوی کربن مانند چوب، زغال سنگ، گازوئیل، چربی و دخانیات و همینطور در برخی غذاهای پخته شده می باشد.

رادون:

رادون گازی رادیواکتیو با نمادRn و عدد اتمی ۸۶ است که در نتیجه تجزیه طبیعی اورانیوم در سنگ‌ها و خاک، در هوا منتشر می‌شود. رادون گازی سنگین، بی‌رنگ، بی‌بو و بی‌طعم است که از درون زمین به بیرون تراوش می‌کند و در هوا پخش می‌شود. در بعضی از مناطق، بسته به زمین‌شناسی محلی، رادون در آب‌های زمینی حل می‌شود و در هنگام استفاده از آن، در هوا منتشر شود. به ‌طور معمول سطح رادون در خارج از منازل (در مکان های غیرسربسته) پایین است. البته در بعضی از مناطق که تهویه مناسبی وجود ندارد (مانند معادن زیرزمینی) رادون در محل جمع می‌شود و سطح آن به‌ حدي می‌رسد که می‌تواند خطر ابتلا به سرطان ریه را افزایش دهد.

رادون تقریباً در تمام وضعیت‌های آب و هوایی وجود دارد. همه افراد، روزانه مقداری رادون (در سطح کم) را استنشاق می‌کنند و كساني که به میزان زیاد رادون استنشاق می‌کنند بیشتر از دیگران در معرض خطر ابتلا به سرطان ریه قرار دارند.

رادون می‌تواند از طریق شکاف دیوارها، سقف‌ و یا ستون‌هاي ساختمان وارد خانه شده و درون محل سکونت افراد متراكم شود. علاوه براین مقداری رادون از مواد ساختماني یا آبی که از چاه‌های حاوی رادون به‌ دست آمده در هوا پخش مي‌شود. ممکن است سطح رادون در منازلی که عایق‌بندی مناسبی ندارند یا روی خاک غنی از اورانیوم ساخته شده‌اند بیشتر ‌ باشد، و چون زیرزمین‌ها و طبقات اول به زمین نزدیک‌ترند، معمولاً‌ سطح رادون در این قسمت‌ها بیش‌تر است.

رادون به سرعت تجزیه می‌شود و ذرات بسیار کوچک رادیواکتیو را در فضا منتشر می‌کند. این ذرات در صورت استنشاق به سلول‌های پوشاننده لایه ریه آسیب وارد مي‌کنند و سرانجام در معرض رادون بودن برای مدت طولانی می‌تواند منجر به ابتلا به سرطان ریه شود.